Nội dung chính
Gia tăng các bệnh hô hấp khi thời tiết lạnh
Khi nhiệt độ giảm đột ngột, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa hoặc các đợt rét sâu kéo dài, tần suất mắc và tái phát các bệnh hô hấp, đặc biệt là bệnh phổi, tăng lên đáng kể. Nhiệt độ thấp làm co thắt các ống dẫn khí, giảm khả năng làm ấm và lọc không khí, đồng thời suy giảm hệ miễn dịch, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và virus xâm nhập.
Những bệnh hô hấp thường gặp trong mùa lạnh bao gồm:
- Viêm mũi họng
- Viêm xoang
- Viêm phế quản
- Viêm phổi
- Hen phế quản
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
Đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền hô hấp hoặc hệ miễn dịch yếu, nguy cơ mắc bệnh và tiến triển nặng hơn rất nhiều. Nhiều trường hợp chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như ho, sổ mũi, đau họng, nhưng nếu không được can thiệp kịp thời, chúng có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi hoặc suy hô hấp.
Thời tiết lạnh còn làm tăng tần suất các đợt cấp của bệnh phổi mạn tính. Bệnh nhân thường gặp các dấu hiệu: khó thở tăng, ho kéo dài, đờm đặc, mệt mỏi kéo dài. Khi không khí lạnh kết hợp với ô nhiễm môi trường, khói bụi hoặc khói thuốc lá, tình trạng bệnh có thể trở nên nguy hiểm, dẫn đến nhập viện.
Yếu tố thói quen sinh hoạt góp phần làm tăng nguy cơ
Không chỉ do thời tiết, các thói quen sinh hoạt không phù hợp cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh hô hấp trong mùa đông, ví dụ:
- Không giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và mũi họng.
- Tắm nước nóng vào đêm khuya và ra khỏi phòng chưa khô hoàn toàn.
- Sử dụng điều hòa nhiệt độ không hợp lý (nhiệt độ quá lạnh).
- Phớt lờ các dấu hiệu bệnh ban đầu và không tìm kiếm chăm sóc y tế sớm.
- Không khí khô khiến niêm mạc đường thở dễ bị tổn thương.
Tăng cường các biện pháp phòng bệnh
Để giảm thiểu nguy cơ, Bộ Y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là người cao tuổi và những người có bệnh nền hô hấp, thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:
1. Giữ ấm cơ thể
Đặc biệt chú ý bảo vệ cổ, ngực và mũi họng khi ra ngoài. Mặc áo khoác dày, khăn quàng cổ và mũ len để giảm tiếp xúc trực tiếp với không khí lạnh.
2. Tuân thủ phác đồ điều trị
Đối với bệnh nhân COPD hoặc các bệnh hô hấp mạn tính, dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và không tự ý ngừng thuốc. Việc duy trì điều trị ổn định giúp giảm tần suất các đợt cấp.
3. Hạn chế hút thuốc và khói thuốc thụ động
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ kích hoạt các đợt cấp của COPD gấp 2‑3 lần. Bệnh nhân nên bỏ thuốc hoàn toàn và tránh môi trường có khói thuốc.
4. Đảm bảo môi trường sống sạch sẽ
Giữ nhà cửa thông thoáng, thường xuyên vệ sinh, sử dụng máy lọc không khí nếu có thể. Khi ra ngoài, đeo khẩu trang nếu không khí ô nhiễm hoặc có khói bụi.
5. Tiêm phòng cúm và các bệnh hô hấp khác
Tiêm phòng cúm hàng năm và tiêm phòng viêm phổi do Streptococcus pneumoniae giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng phụ trợ, một trong những nguyên nhân chính gây đợt cấp của bệnh phổi mạn tính.
6. Dinh dưỡng và vận động nhẹ
Ăn thực phẩm giàu vitamin C, D và kẽm; tăng cường rau quả, cá hồi, hạt óc chó. Thực hiện các bài tập thở sâu, đi bộ nhẹ 20‑30 phút mỗi ngày giúp cải thiện chức năng phổi.
7. Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường
Khi xuất hiện khó thở tăng, ho kéo dài, đờm nhiều, sốt hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân, nên đến cơ sở y tế ngay lập tức để được khám và can thiệp kịp thời.
Case study: Ông Nguyễn Văn H, 68 tuổi, Hà Nội, hút thuốc lá nhiều năm và đã được chẩn đoán COPD. Khi thời tiết chuyển sang rét sâu, ông bắt đầu cảm thấy khó thở tăng, ho kéo dài và đờm đặc. Gia đình đưa ông tới cơ sở y tế, bác sĩ xác định ông đang trong đợt cấp COPD và điều chỉnh phác đồ điều trị. Trường hợp này minh chứng rằng việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời có thể ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng.
Sở Y tế Hà Nội nhấn mạnh, việc chủ động phòng ngừa và kiểm soát bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trong mùa lạnh không chỉ giúp bệnh nhân duy trì chất lượng cuộc sống mà còn giảm tải cho hệ thống y tế trong những tháng cao điểm.