Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD vào cuối 2025, mở ra một bước đột phá mạnh mẽ nhưng đồng thời đặt ra bài toán xanh hoá cho năm 2026.

Quý IV 2025: Giai đoạn nước rút quyết định

Nếu toàn năm 2025 là một đường đua, thì quý IV chính là đoạn cuối quyết định. Xuất khẩu thủy sản trong 3 tháng cuối đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 12 riêng lẻ đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2% nhờ nhu cầu lễ hội ở châu Á.

Cấu trúc mặt hàng: Tôm dẫn đầu, cá ngừ gặp khó khăn

Trong tổng kim ngạch, tôm vẫn là ngôi sao sáng nhất với khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Đặc biệt, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ tại Trung Quốc và các thị trường châu Á.

Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loài cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định IUU và MMPA của Mỹ.

Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược dịch chuyển thị trường

STAPIMEX ghi nhận doanh thu 309,8 triệu USD, trong khi Minh Phú (các pháp nhân Cà Mau & Hậu Giang) vượt 542 triệu USD. Vĩnh Hoàn vẫn giữ vị trí số 1 về cá tra với 249,0 triệu USD.

Những doanh nghiệp như Phát Lợi, An Hải và CASES đã tập trung vào sản phẩm chế biến sâu và mở rộng thị trường Trung Quốc. Khi thuế phản đối ở Mỹ tăng (từ tháng 8/2025), họ nhanh chóng chuyển hướng sang CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD), minh chứng cho khả năng quản trị rủi ro hiệu quả.

Thách thức thương mại xanh và yêu cầu tuân thủ

Quý IV 2025 cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng mạnh tới nhóm hải sản khai thác. Để duy trì thị phần, doanh nghiệp cần minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng chuẩn “chứng chỉ xanh”.

Chiến lược phát triển bền vững cho năm 2026

• Tăng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng (tôm chế biến, mực, bạch tuộc).
• Chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng và chuỗi lạnh.
• Đầu tư vào hệ thống quản lý khai thác bền vững: nhật ký khai thác, chứng nhận bảo vệ động vật biển.
• Đa dạng hoá “giỏ thị trường” để giảm rủi ro từ chính sách thuế và tiêu chuẩn nhập khẩu.

Như vậy, con số gần 11,3 tỷ USD năm 2025 là một cột mốc ấn tượng, nhưng cũng là lời nhắc rằng “trần tiêu chuẩn” ngày càng thấp sẽ làm tăng rủi ro khi chính sách thay đổi.

Trong năm 2026, thước đo thành công sẽ không chỉ là kim ngạch mà còn là khả năng thích ứng với yêu cầu xanh hoá, minh bạch chuỗi cung ứng và chuyển dịch thị trường một cách chủ động.

Hãy chia sẻ quan điểm của bạn: Doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào yếu tố nào nhất để thắng trong cuộc đua thương mại xanh?