Tài trợ bên thứ ba đang trở thành công cụ then chốt giúp nhà đầu tư Việt giảm thiểu rủi ro tài chính khi đối mặt với tranh chấp đầu tư ở châu Âu.

Đầu tư Việt – EU: Bối cảnh pháp lý mới

Vào ngày 30‑6‑2019, Việt Nam ký kết Hiệp định Thương mại tự do (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA) với Liên minh Châu Âu. EVFTA có hiệu lực từ 1‑8‑2020; EVIPA sẽ có hiệu lực khi được Quốc hội các nước EU và Việt Nam phê chuẩn.

Khái niệm “tài trợ bên thứ ba” trong EVIPA

“Tài trợ bên thứ ba” là cơ chế cho phép một tổ chức không liên quan trực tiếp đến tranh chấp tài trợ chi phí tố tụng cho bên tranh tụng và nhận thù lao khi thắng kiện.

Ai là bên thứ ba tài trợ?

• Các quỹ chuyên về tài trợ tranh tụng (Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding, …)
• Ngân hàng, tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm hoặc công ty mẹ, công ty con của các bên tranh chấp.

Hình thức thù lao phổ biến

• Khoản cố định.
• Phần trăm trên số tiền bồi thường (thường 15‑50%).
• Kết hợp cả hai.

Mô hình tài trợ thực tiễn

Các phương thức cung cấp tài chính bao gồm:

1. Bảo hiểm rủi ro kiện tụng – bảo hiểm chi phí và/hoặc phí pháp lý.
2. Vay truyền thống, đầu tư vốn cổ phần hoặc mô hình lai.
3. Phí thành công (contingency fee) – luật sư nhận thù lao dựa trên kết quả phán quyết.

Những lưu ý pháp lý khi ký Thỏa thuận tài trợ

• Luật áp dụng: Lựa chọn hệ thống pháp luật có cơ chế bảo vệ minh bạch (ví dụ: luật của Anh, Singapore).
• Tiêu chí chọn nhà tài trợ: Uy tín, năng lực tài chính, kinh nghiệm trong lĩnh vực tranh chấp đầu tư.
• Tiết lộ thông tin: EVIPA yêu cầu các bên thông báo tên, địa chỉ của nhà tài trợ cho Hội đồng Trọng tài.
• Bảo mật: Do EVIPA không quy định, các bên nên tự đưa điều khoản bảo mật vào Thỏa thuận tài trợ.

Lời khuyên cho nhà đầu tư Việt Nam

Việc sử dụng tài trợ bên thứ ba không chỉ giảm tải chi phí pháp lý mà còn mở ra cơ hội đầu tư mới cho nền kinh tế. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần hiểu rõ quyền lợi, rủi ro và các nghĩa vụ hợp đồng để tránh “xung đột lợi ích”. Chủ động lựa chọn nhà tài trợ uy tín và soạn thảo Thỏa thuận chi tiết sẽ giúp tận dụng tối đa lợi thế của mô hình này.

Nguyễn Mai Phương – Vũ Thiên Kiều, Global Vietnam Lawyers